Üniversitemiz SaÄŸlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu ÖÄŸretim Üyesi Dr. ÖÄŸr. Üyesi Selcen UZUN DURAN’ın yürütücülüÄŸünü yaptığı, Fen Fakültesi Fizik Bölümü öÄŸretimüyesi Prof. Dr. Belgin KÜÇÜKÖMEROÄžLU ve Rize Recep Tayyip ErdoÄŸan Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Fizik Bölümü öÄŸretim üyesi Doç. Dr. Serdar DÄ°ZMAN’ın yürütücü olarak yer aldığı  “6 Åžubat 2023 Depreminin Meydana GeldiÄŸi Bölgelerdeki Termal Sularda ve Toprakta Radon Miktarının Tespiti ve Deprem ile Ä°liÅŸkisinin AraÅŸtırılması” baÅŸlıklı proje TÜBÄ°TAK 1002-C DoÄŸal Afetler Odaklı Saha Çalışması Acil Destek Programı Kapsamında kabul edildi.

Dr. ÖÄŸr. Üyesi Selcen UZUN DURAN proje ile ilgili olarak yaptığı açıklamada ÅŸu bilgilere yer verdi.

Deprem, iç mekanizmasında birçok deÄŸiÅŸkeni barındıran ve doÄŸrusal olmayan karmaşık bir yapı olduÄŸundan dolayı deprem ön izleyicileri ile deprem iliÅŸkisi baÄŸlantısı kurma noktasında farklı alanlarda çok disiplinli çalışmaların yapılmasını gerektirmektedir. Bu ön izleyicilerden toprakta ve yer altı sularında radon gazı konsantrasyonu deÄŸiÅŸimlerinin izlenmesi birçok araÅŸtırmacı tarafından uzun yıllardır üzerinde çalışılan bir alan olmuÅŸtur. Toprakta ve yer altı sularındaki radon gazı ölçümleri, depremlerin önceden belirlenmesi çalışmalarında en etkili ve en önemli yöntemlerden biri olarak kabul edilmektedir. Özellikle Amerika BirleÅŸik Devletleri ve Japonya bu yönteme gerekli önemi vermiÅŸ ve büyük miktarda kaynak ayırmıştır ve birçok radon ölçüm ağı oluÅŸturmuÅŸtur. ÖrneÄŸin Amerika BirleÅŸik Devletleri’nin depremlerin önceden belirlenmesi amacı ile sadece Parkfield, California bölgesinde yüzden fazla radon ölçüm istasyonu mevcuttur.

Toprak gazında ve yer altı sularında anormal radon deÄŸiÅŸimlerinin birçok deprem için uyarı iÅŸareti olduÄŸu ve radon anomalilerinin sismik olaylar için faydalı bir jeokimyasal izleyici olduÄŸu yapılan birçok çalışma ile ortaya koyulmuÅŸtur.  TÜBÄ°TAK, olası Marmara depremini önceden kestirebilmek amacıyla 16 noktada radon gazı incelemesi baÅŸlatmıştır. Uzmanlara göre depremden önce bölgedeki radon gazı çıkışında ciddi oranda artış meydana gelmektedir.

Türkiye’de termal su kaynaklarının dağılışı ile fay hatları arasında çok uyumlu bir iliÅŸki olduÄŸu görülür (Åžekil 1). Bu durum özellikle ana fay kuÅŸaklarının geçtiÄŸi zonlarda termal kaynaklarının yoÄŸunlaÅŸmasını da beraberinde getirmiÅŸtir.

06.02.2023 pazartesi günü 04.17 ve 13.24 saatlerinde KahramanmaraÅŸ ili merkezli, Gaziantep, Hatay, Osmaniye, Malatya, Adana, Diyarbakır, Åžanlıurfa, Adıyaman ve Kilis illerimizi de etkileyen depremler meydana gelmiÅŸtir. Åžekil 1’den görüleceÄŸi üzere deprem fay hattında ve çevresinde bulunan bu 10 ilde sıcak su kaynakları ve termal tesis mevcuttur.

Uzun Duran vd. tarafından 2020’de yayınlanan bir çalışmada, tüm Türkiye kapsamında 70 kaplıcada radon gazı ölçümü yapılmış ve ölçüm deÄŸerleri belirtilmiÅŸtir.   Depremden etkilenen 10 il arasında yer alan yalnızca dört ilde Osmaniye (Düziçi Haruniye Termal K.), KahramanmaraÅŸ, (Vali S. Çotur Kaplıcası), Hatay, (Kumlu Green Hamamat Termal) ve Åžanlıurfa’da (Merkez Karaali Kaplıcası) da bulunan birer kaplıcada bir defaya mahsus kısa süreli radon gazı ölçümü yapılmıştır. Bu illerde bulunan diÄŸer kaplıcalarda radon gazı ve radyoaktivite ölçümü yapılmamıştır

Bu proje kapsamında 6 Åžubat 2023 tarihinde meydana gelen depremlerden en çok etkilenen KahramanmaraÅŸ, Gaziantep, Malatya, Åžanlıurfa, Adıyaman, Hatay ve Osmaniye illerinde bulunan aÅŸağıda isimleri belirtilen kaplıcaların sularında anlık radon gazı ölçümü yapılacaktır. Bu kaplıca çevresinde ve tespit edilen fay hattı üzerinde toprakta radon gazı ölçümü yapılacaktır